We zijn met vakantie in de buurt van Rijssen, Overijssel. Nu zijn we daar wel vaker en we hebben veel van de omgeving gezien. Bladerend door het Recreatiemagazine kwamen we het Leemspoor tegen. Een rit per dieseltreintje over een historisch spoor door een prachtig landschap aan de voet van de Rijsserberg. Vandaag de dag kun je er een rit van ongeveer zestig minuten maken met historisch materieel – soms zelfs met stoom. Het is het beleven van een stukje geschiedenis van Twente. Dat moeten we toch een keer doen.
Leem, stenen en rails
Sinds eeuwen wordt er in en rond Rijssen steen gebakken. De grondstof is keileem – de zware, steenrijke klei die de ijstijden hier achterlieten. Eerst werden de stenen en dakpannen gewoon gebakken bij de vindplaats. Later groeiden de fabrieken en moest de leem van steeds verder worden aangevoerd. Paard en wagen volstonden een tijdlang, maar rond 1907 begon het transport tussen de leemputten bij Markelo (de Hoch) en de steenfabrieken in Rijssen per smalspoor.
Het Leemspoor
Het begon bescheiden: eerst zo’n vier kilometer rails, die in het leemwinseizoen (april–oktober) van de put naar een stortplaats lagen. In oktober–april werden de rails verder naar de fabrieken verplaatst. De rails waren licht en makkelijk te verplaatsen. Uiteindelijk ontstond er een netwerk van ongeveer twaalf kilometer, met op sommige stukken dubbelspoor zodat treinen elkaar konden passeren. Volle treinen hadden voorrang; kwam een lege trein een volle tegen, dan reed hij gewoon achteruit tot de eerstvolgende wisselplaats. Eenvoudig en praktisch.
Van de vijftien steenfabrieken waren er in de jaren zestig (vorige eeuw) nog maar vier over. Zij gebruikten gezamenlijk het spoor. Rond 1964 verdween het leemspoor. Klachten over lawaai, de opkomst van de vrachtwagen en de sanering van de baksteenindustrie maakten er een einde aan. De rails gingen naar de oud-ijzerboer. Alleen een klein deel bleef behouden.
De Stichting Rijssens Leemspoor
In 1988 werd de Stichting Rijssens Leemspoor opgericht. Vrijwilligers bouwden een deel van het oorspronkelijke traject opnieuw op, legden een remise aan de Markeloseweg en maakten het spoor weer berijdbaar. Sinds 2005 rijden er personentreinen. Het spoor is een echt smalspoor van 600 mm breed. Er rijden diesellocomotieven van O&K, Diema en andere merken en er is een stoomlocomotief uit 1913: de Maaike. De rit voert je een uur lang door een fraai bosgebied naar Station Koerbelt en terug. Onderweg krijg je uitleg over de geschiedenis. Het is een levend museum, gedragen door passie en vrijwilligerswerk.
bron: https://www.leemspoor.nl
